Drewniana rękojeść noża – pielęgnacja i na co uważać

Drewniana rękojeść noża potrzebuje niewiele, ale regularnie: myj nóż ręcznie, wycieraj go do sucha zaraz po myciu, nie wkładaj go do zmywarki i nie zostawiaj w mokrym zlewie. Gdy drewno zaczyna wyglądać na suche i matowe, przetrzyj je cienką warstwą oleju do drewna przeznaczonego do kontaktu z żywnością. Tyle wystarczy, żeby rękojeść nie pękała, nie szarzała i przez lata pewnie leżała w dłoni.

Poniżej wyjaśniamy, skąd biorą się te zasady, czym różnią się gatunki drewna w nożach SAMURA i jakie błędy najczęściej skracają życie drewnianej rękojeści.

Dlaczego drewniana rękojeść noża wymaga innej pielęgnacji niż tworzywo

Drewno pracuje. Chłonie wilgoć i pęcznieje, a kiedy wysycha, kurczy się z powrotem. Rękojeść z tworzywa, taka jak w serii Golf czy Harakiri, tego problemu praktycznie nie zna. W drewnie każde długie moczenie i gwałtowne suszenie zostawia ślad: włókna się podnoszą, powierzchnia robi się szorstka, a z czasem mogą pojawić się drobne pęknięcia, w których zbiera się brud.

Drugim wrażliwym miejscem jest styk drewna z metalem. Woda, która dostanie się w szczelinę przy bolsterze albo między ostrzem a rękojeścią, wysycha tam bardzo powoli. Dlatego wycieranie noża zaraz po myciu jest ważniejsze niż jakikolwiek olej czy wosk. Odstawienie mokrego noża na suszarkę to jeden z najgorszych nawyków, jakie można mieć.

Gatunki drewna w nożach SAMURA

W kolekcji noży z drewnianą rękojeścią znajdziesz trzy materiały. Wszystkie łączą się z ostrzami ze stali nierdzewnej AUS-8, ale samo drewno zachowuje się w każdym przypadku trochę inaczej.

Palisander – seria Okinawa

Wszystkie noże z serii Okinawa mają rękojeść z palisandru, a w większości modeli między rękojeścią a ostrzem znajduje się nylonowy bolster. To klasyczne japońskie kształty: santoku, nakiri, gyuto, deba i yanagiba. Palisander to drewno lite, więc najlepiej odwdzięcza się za regularne suszenie i olejowanie raz na jakiś czas. Typowy przykład to nóż santoku Okinawa 175 mm, który waży 131 g.

Drewno pakka – seria Kaiju

Seria Kaiju łączy młotkowane ostrza o księżycowym wzorze z rękojeściami z drewna pakka, w wersjach z bolsterem i bez niego. Pakka to cienkie warstwy drewna nasycone żywicą i sprasowane w jeden blok. Według opisu SAMURA jest gęsta, odporna na wilgoć i nie chłonie zapachów. W praktyce to najmniej kapryśna z drewnianych rękojeści, ale nie zwalnia z podstawowych zasad: zmywarka i moczenie szkodzą także jej. Jeśli chcesz zacząć od jednego noża, zobacz nóż szefa kuchni Kaiju 209 mm.

Cocobolo – seria Yakovlev

Nóż szefa kuchni Yakovlev 200 mm ma ergonomiczną rękojeść z drewna cocobolo. Każdy egzemplarz jest wykonywany i wyważany ręcznie. Cocobolo to drewno lite, więc obowiązują tu te same zasady co przy palisandrze: krótki kontakt z wodą, dokładne suszenie i odrobina oleju, gdy powierzchnia zaczyna wyglądać na wysuszoną.

Codzienna pielęgnacja krok po kroku

1. Przed pierwszym użyciem opłucz nóż gorącą wodą i wytrzyj go do sucha.
2. Po pracy umyj go ręcznie ciepłą wodą z odrobiną płynu do naczyń. Używaj miękkiej gąbki albo ściereczki, bez ściernych zmywaków.
3. Od razu wytrzyj całą rękojeść, ostrze i miejsce, w którym się łączą.
4. Odłóż nóż na miejsce dopiero wtedy, gdy jest całkowicie suchy.
5. Po kwaśnych i barwiących produktach, takich jak cytrusy, buraki czy marynaty, opłucz nóż od razu, zamiast czekać do końca gotowania.

Zasada jest prosta: im krócej drewno ma kontakt z wodą, tym lepiej. Szybkie mycie pod bieżącą wodą nie zaszkodzi. Nóż zostawiony na noc w zlewie – już tak.

Olejowanie drewnianej rękojeści: kiedy i czym

Olej uzupełnia to, co drewno traci przy każdym myciu, i utrudnia wnikanie wody w głąb włókien. Nie trzeba olejować rękojeści co tydzień. Sygnałem jest wygląd: drewno jaśnieje, matowieje albo wydaje się suche i szorstkie w dotyku.

• Czym: bezwonnym olejem mineralnym do desek do krojenia albo innym olejem do drewna dopuszczonym do kontaktu z żywnością. Zwykłe oleje kuchenne z czasem jełczeją i mogą zostawić nieprzyjemny zapach.
• Jak: nałóż kilka kropli na czystą ściereczkę i wetrzyj olej w suchą, czystą rękojeść wzdłuż słojów. Zostaw na kilkanaście minut, a potem dokładnie zetrzyj nadmiar, tak żeby rękojeść nie była śliska.
• Jak często: przy drewnie litym, czyli palisandrze i cocobolo, zwykle wystarczy raz na kilka tygodni lub wtedy, gdy drewno wygląda na suche. Pakka, nasycona żywicą, potrzebuje oleju rzadko albo wcale.
• Szorstka powierzchnia: jeśli po zamoczeniu włókna się podniosły, delikatnie wygładź rękojeść bardzo drobnym papierem ściernym, a potem ją naoliw. Uważaj przy tym na krawędź tnącą.

Czego unikać – najczęstsze błędy

• Zmywarka. Wysoka temperatura, długie moczenie i agresywne detergenty to dla drewna najgorsze połączenie. SAMURA nie zaleca mycia w zmywarce żadnego z tych noży.
• Moczenie w zlewie. Poza szkodą dla drewna to również zwykłe ryzyko skaleczenia, bo pod pianą nie widać ostrza.
• Suszenie na kaloryferze lub przy piekarniku. Gwałtowne wysychanie sprzyja pęknięciom. Wystarczy ściereczka.
• Chowanie wilgotnego noża. W bloku lub szufladzie wilgoć nie ma dokąd odparować.
• Silne środki chemiczne. Wybielacze i preparaty z chlorem odbarwiają i wysuszają drewno.
• Podważanie i uderzanie rękojeścią. Nóż to nie młotek ani łom, a takie obciążenia osłabiają połączenie rękojeści z ostrzem.

Rękojeść i ostrze pielęgnuj razem

Stal AUS-8 jest odporna na korozję, ale nie jest niezniszczalna. Te same nawyki, które chronią drewno, chronią też ostrze przed przebarwieniami i nalotem. Więcej o tym, skąd się biorą, przeczytasz w artykule dlaczego noże rdzewieją.

Przechowuj nóż w bloku z wkładem szczotkowym albo w stojaku, w którym ostrze nie styka się z metalowymi przedmiotami. Krój na deskach drewnianych lub z tworzywa sztucznego, nigdy na szklanych. Praktyczne porównanie bloków, uchwytów i szuflad znajdziesz w poradniku jak bezpiecznie przechowywać ostre noże.

Przy ostrzeniu na kamieniu wodnym trzymaj rękojeść z dala od wody. Moczysz kamień, nie nóż. Po skończonej pracy opłucz ostrze z zawiesiny i od razu wytrzyj cały nóż do sucha.

Drewno czy tworzywo – co wybrać?

Drewniana rękojeść jest ciepła w dotyku, z czasem nabiera charakteru i dla wielu osób po prostu lepiej wygląda w kuchni. W zamian wymaga odrobiny uwagi. Rękojeść z tworzywa wybacza więcej: możesz o niej zapomnieć na dłużej i nic złego się nie stanie.

• Wybierz drewno, jeśli myjesz noże od razu po użyciu, lubisz naturalne materiały i nie przeszkadza ci olejowanie raz na jakiś czas.
• Wybierz tworzywo, jeśli noże często zostają na blacie do końca gotowania albo korzysta z nich kilka osób. Dobrym przykładem jest antypoślizgowa rękojeść soft-touch, którą opisujemy w artykule Samura Golf – opinie.

Sam materiał to jednak nie wszystko. Równie ważne są kształt, grubość i wyważenie rękojeści, o których piszemy w tekście ergonomia noża.

Najczęstsze pytania: drewniana rękojeść noża

Czy nóż z drewnianą rękojeścią można myć w zmywarce?

Nie. Temperatura i długi kontakt z wodą szkodzą drewnu, a SAMURA nie zaleca mycia w zmywarce żadnego noża z drewnianą rękojeścią. Ręczne mycie zajmuje kilkanaście sekund.

Jak często olejować drewnianą rękojeść?

Wtedy, gdy wygląda na suchą i matową. Przy codziennym używaniu i drewnie litym zwykle wychodzi to raz na kilka tygodni. Rękojeść z pakki rzadko tego potrzebuje.

Czy mogę użyć oliwy z oliwek?

Lepiej nie. Oleje spożywcze z czasem jełczeją i mogą zostawić zapach. Bezpieczniejszy jest bezwonny olej mineralny do desek albo olej do drewna dopuszczony do kontaktu z żywnością.

Rękojeść pociemniała lub zrobiła się szorstka. Co robić?

Zwykle to efekt wilgoci. Umyj i dokładnie osusz nóż, wygładź powierzchnię bardzo drobnym papierem ściernym i naoliw drewno. Jeśli przebarwienie wróci, sprawdź, czy nóż nie jest odkładany na wilgotne miejsce.

Czy drewniana rękojeść jest higieniczna?

Tak, jeśli jest czysta, sucha i bez pęknięć. Wystarczy myć ją od razu po pracy i nie zostawiać noża w wodzie. Gęsta pakka dodatkowo nie chłonie zapachów.

Co zrobić, gdy na rękojeści pojawi się pęknięcie?

Nie lekceważ go, bo w szczelinie zbierają się woda i resztki jedzenia. Przestań moczyć nóż, dokładnie go osusz i skontaktuj się ze sprzedawcą, żeby ocenić, co dalej.