Pettymes: het kleine mes in Japanse stijl uitgelegd

Een pettymes is een klein, smal mes in Japanse stijl voor het fijne werk dat te klein is voor een koksmes: een sjalot snipperen, kruiden bijsnijden, een appel in partjes snijden of een stukje kaas afsnijden. Zie het als een miniatuur-gyuto. Het heeft dezelfde slanke vorm en spitse punt, maar dan zo kort dat je het net zo makkelijk op de plank als in de hand gebruikt. In Japanse keukens is de petty het tweede mes naast de gyuto, en die rol speelt hij in een Nederlandse keuken net zo goed.

Hieronder lees je wat een pettymes precies is, hoe het verschilt van een schilmes en een gewoon universeel mes, welke lengte bij je past en waar je op let bij het onderhoud.

Wat is een pettymes?

De naam komt van het Franse petit, klein. Toen Europese keukenmessen in Japan hun intrede deden, kregen ze daar een eigen vorm. Uit het koksmes groeide de gyuto, uit het kleine officemes de petty. Het resultaat is een mes met een dun, laag lemmet, een rechte rug en een snede die geleidelijk naar een fijne punt loopt.

Kenmerkend voor een pettymes:

• Een smal, laag lemmet. Je ziet goed wat je snijdt en het mes draait makkelijk rond een appel of een stuk gember.
• Een spitse punt. Ideaal om een klokhuis te verwijderen, een ui in te snijden of een vel los te maken.
• Een lichte bouw. Een petty weegt weinig en ligt daardoor rustig in je hand bij precisiewerk.
• Een lengte tussen schilmes en koksmes. Vaak ongeveer 120 tot 150 mm, soms langer.

In webshops en op fora zie je ook de spellingen petty mes en petty knife. Dat is allemaal hetzelfde mes.

Pettymes, schilmes of universeel mes: de verschillen

Het pettymes zit tussen twee messen in die je waarschijnlijk al hebt. Daardoor is de vraag niet zozeer óf je er een nodig hebt, maar welk van de drie het meeste werk doet.

Het verschil met een universeel mes in Europese stijl is vooral de vorm: een petty is meestal smaller en dunner, met een scherpere punt. Een Europees universeel mes heeft vaak een wat bredere snede en een rondere buik. In de praktijk doen ze grotendeels hetzelfde werk. Wil je meer weten over die Europese variant, lees dan ons stuk over het universeel mes. Voor het echte schilwerk in de hand blijft een kort schilmes handiger.

Waarvoor gebruik je een pettymes?

Een petty komt het best tot zijn recht bij werk waarbij controle belangrijker is dan kracht. Typische klussen:

• Kleine groenten: sjalotten en knoflook snipperen, radijsjes in plakjes snijden, lente-ui fijnsnijden.
• Fruit: een appel of peer in partjes snijden en het klokhuis verwijderen, aardbeien ontkronen, citrus in partjes snijden.
• Kruiden en specerijen: gember schillen en fijnsnijden, een chilipeper openen en de zaadlijsten verwijderen.
• Kaas en worst: een stuk harde kaas in blokjes snijden, worst in dunne plakjes.
• Bijsnijden: vet of vliezen van een stuk vlees zonder bot verwijderen, een kipfilet netjes maken.
• Afwerken: garnituur snijden en kleine porties opmaken.

Waar een pettymes níét voor bedoeld is: botten, de harde schil van een pompoen, bevroren producten en wrikken. Daar is het lemmet te dun voor. Een harde, fijne snede kan dan uitbrokkelen.

Welke lengte pettymes past bij jou?

Kort: ongeveer 120 mm

Een korte petty zit dicht bij een schilmes. Hij is wendbaar in de hand en fijn voor fruit en kleine groenten, maar op de plank heb je weinig lemmet om mee te werken.

Middel: ongeveer 135–150 mm

De meest gekozen maat. Lang genoeg om een ui of een tomaat op de plank te snijden en kort genoeg voor werk in de hand.

Lang: 180 mm

Een lange petty schuift op richting een klein koksmes. Je snijdt er grotere groenten en fruit mee, en ook een broodje of een stuk worst gaat er moeiteloos doorheen. Het lemmet blijft smal, dus het voelt anders aan dan een koksmes van dezelfde lengte. Werk je in een kleine keuken met een kleine snijplank, dan kan een lange petty zelfs je dagelijkse hoofdmes worden.

Vuistregel: heb je al een koksmes van 200 mm of langer, dan vult een korte tot middellange petty dat het best aan. Werk je liever met één compact mes, kies dan de lange versie.

Het pettymes van SAMURA

Eerlijk is eerlijk: in ons assortiment vind je één pettymes, het Artefact pettymes 180 mm. SAMURA rekent het tot de universele messen, en dat past bij de lengte: het is een lange petty.

• Lemmet: 180 mm, van AUS-10-damaststaal in 5 lagen, gehard tot 59–61 HRC.
• Afwerking: stonewash. Dat matte oppervlak maakt krassen, gebruikssporen en vingerafdrukken minder zichtbaar.
• Snede: dubbelzijdig, met de hand geslepen, met een slijphoek af fabriek van 15–17°. Daardoor werkt het mes voor links- en rechtshandigen en is naslijpen eenvoudig.
• Heft: grijs roestvrij staal met dezelfde stonewash-afwerking, waardoor het mes volledig van metaal is.
• Gewicht en lengte: 148 g, totale lengte 316 mm.

SAMURA noemt als toepassingen fruit en groente van klein tot middelgroot formaat bijsnijden en in plakken snijden, plus kaas, worst en brood. Dat is precies het werkgebied van een lange petty.

Binnen de Artefact-serie zie je goed waar de petty zit. De serie loopt van een schilmes van 97 mm via universele messen van 127 en 155 mm en het pettymes van 180 mm tot een koksmes van 212 mm. Wil je liever een kortere maat, kijk dan naar de universele messen van 127 of 155 mm uit dezelfde serie. Die hebben hetzelfde staal, dezelfde hardheid en hetzelfde metalen heft. Andere kleine messen vind je bij de schilmessen.

Petty en gyuto: een logisch duo

In de Japanse keuken gaan gyuto en petty vaak samen. Met de gyuto doe je het grote werk: een kool in reepjes, een stuk vlees in plakken, een berg uien. De petty pak je voor alles wat daarna komt. Omdat de vormen op elkaar lijken, wen je snel aan de combinatie. Wil je weten wat een gyuto onderscheidt van een Europees koksmes, lees dan Duits koksmes of Japans koksmes. De gyuto's zelf vind je in de collectie gyutomessen.

Een overzicht van alle messen in Japanse stijl, van santoku tot yanagiba, vind je in onze gids over Japanse messen.

Een pettymes onderhouden

Een dun lemmet met een harde snede blijft lang scherp, mits je het goed behandelt. De onderhoudsadviezen bij het Artefact pettymes zijn helder:

1. Voor het eerste gebruik spoel je het mes af met heet water en droog je het af.
2. Afwassen doe je met de hand, met een niet-schurende spons, en je droogt het meteen af. De vaatwasser wordt afgeraden en laat het mes niet in de gootsteen liggen.
3. Snijd op hout of kunststof, nooit op glas.
4. Botten en diepvries laat je over aan een hakmes en een tweezijdig zaagmes met gekarteld lemmet.
5. Berg het los op, in een borstelblok of messenhouder waarin het lemmet niet tegen ander metaal stoot.
6. Zet tussendoor aan met een aanzetstaaf en slijp na op een slijpsteen onder de originele hoek van 15–17°.

Veelgestelde vragen over het pettymes

Is een pettymes hetzelfde als een schilmes?

Nee. Een schilmes is korter en vooral bedoeld voor werk in de hand. Een pettymes is langer, smaller en gebruik je net zo goed op de plank. Veel koks hebben ze allebei.

Heb ik een pettymes nodig als ik al een universeel mes heb?

Meestal niet. Een universeel mes en een petty doen grotendeels hetzelfde werk. Een petty is vooral interessant als je de slanke vorm en spitse punt van een gyuto prettig vindt en dat gevoel ook in een klein mes wilt.

Welke lengte pettymes is het handigst?

Voor een aanvulling op een groot koksmes is ongeveer 135–150 mm het veelzijdigst. Een lange petty van 180 mm, zoals het Artefact pettymes, is fijn als je ook groter fruit, groente, kaas en brood wilt snijden.

Kan een linkshandige een pettymes gebruiken?

Een dubbelzijdig geslepen petty werkt voor beide handen. Dat geldt ook voor het Artefact pettymes.

Is een pettymes in Japan gemaakt?

‘Petty’ zegt iets over de vorm en de stijl, niet over waar een mes gemaakt is. Wij omschrijven het pettymes als een mes in Japanse stijl en meer beweren we hier niet.