Botermes: waarom een apart mes voor boter en smeersels?

Een botermes is een kort, handzaam mes waarmee je boter in porties snijdt en daarna gelijkmatig uitsmeert op brood, toast of een cracker. Je kunt daar ook een gewoon tafelmes voor pakken, maar een echt botermes heeft een snede die netjes door koude boter gaat, een lemmet dat stevig genoeg is om te smeren en een formaat dat prettig in de hand ligt aan het ontbijt. Het is dus geen luxe, maar een klein stuk gereedschap dat je elke dag gebruikt.

Hieronder lees je wat een botermes precies is, waarin het verschilt van een tafelmes, een kaasmes en een schilmes, waar je op let bij het kiezen en hoe je het goed onderhoudt.

Wat is een botermes?

Een botermes is gemaakt voor twee handelingen: snijden en smeren. Eerst snijd je een stuk van een blok boter, daarna verdeel je dat over het brood. Het lemmet is daarom kort, meestal ergens rond de 10 cm, zodat je het aan tafel en aan het aanrecht goed onder controle houdt.

In de praktijk zie je twee soorten:

• Het smeermes of de boterspatel: een stomp, vaak afgerond lemmet zonder echte snede. Prima om zachte boter of pindakaas te smeren, maar het duwt koude boter eerder kapot dan dat het snijdt.
• Het botermes met snede: een kort keukenmes met een geslepen snijkant. Daarmee snijd je strakke plakjes of blokjes van een koud pakje boter en smeer je daarna met hetzelfde mes.

Het tweede type is het veelzijdigst. Je gebruikt het niet alleen voor boter, maar ook voor een plakje kaas, wat worst of een broodje dat je even opensnijdt.

Waarom een apart botermes in plaats van een tafelmes?

Een tafelmes is vooral gemaakt om op je bord te snijden. De snede is vaak licht gekarteld of nauwelijks geslepen, en het lemmet is lang en smal. Bij koude boter uit de koelkast merk je dat meteen: de boter brokkelt, blijft aan het lemmet hangen of breekt in stukken die je vervolgens over het brood moet duwen.

Een goed botermes lost dat op drie manieren op:

1. Een echte snede. Een geslepen kant gaat door koude boter zonder dat je hoeft te drukken, zodat je nette porties krijgt.
2. Een kort, stevig lemmet. Daardoor buigt het niet weg als je smeert, en heb je meer gevoel bij het smeren.
3. Een vast plekje. Ligt er een eigen mes bij de boterschaal, dan komen er geen kruimels of jam in de boter. Dat is hygiënischer en de boter blijft langer mooi.

Vooral in huishoudens waar elke ochtend brood op tafel staat, merk je het verschil snel. Het ontbijt gaat soepeler en je hoeft geen koksmes of schilmes te pakken voor een simpel klusje.

Botermes, kaasmes of schilmes: wat is het verschil?

Een botermes lijkt op andere kleine messen, maar de nadruk ligt anders. Deze tabel zet de verschillen op een rij.

Een kaasmes voor zachte kaas heeft openingen in het lemmet, zodat er minder staal tegen de kaas komt. Dat is handig voor brie of camembert, maar voor smeren minder geschikt. Welk kaasmes bij welke kaas past, lees je in de gids voor kaasmessen. Wil je juist een klein mes om groente en fruit te schillen, kijk dan bij het schilmes en officemes.

Waar let je op bij een botermes?

Omdat het zo'n eenvoudig mes is, lijken alle botermessen op elkaar. Toch zijn er een paar punten die het verschil maken tussen een mes dat je elke dag pakt en een mes dat in de la blijft liggen.

Lengte van het lemmet

Rond 10 cm is een prettige maat. Korter wordt friemelig bij een grote snee brood, langer maakt het mes minder wendbaar op een kleine boterschaal.

Snede en staal

Wil je ook echt kunnen snijden, kies dan een mes met een geslepen snede van roestvrij staal. Roestvrij staal kan goed tegen vocht en vet, mits je het mes na gebruik afwast en afdroogt. Een snede die aan beide zijden geslepen is, houd je bovendien eenvoudig scherp.

Heft

Een heft dat goed in de hand ligt, maakt smeren makkelijker. Kunststof is licht, glad af te wassen en neemt geen vet of geur op.

Past het bij de rest van je messen?

Dat is geen functionele eis, maar wel prettig: een botermes uit dezelfde serie als je andere keukenmessen voelt vertrouwd en oogt op tafel als één geheel.

Het botermes van SAMURA

In de collectie Voor boter vind je het Samura Harakiri botermes 96 mm met zwart heft. Het is een compact keuken- en tafelmes uit de Harakiri-serie, gemaakt voor kleine dagelijkse klusjes.

• Lemmet: 96 mm, enkellaags roestvrij AUS-8-staal, gehard tot 58–59 HRC.
• Snede: aan beide zijden geslepen, met een slijphoek af fabriek van 15–17°.
• Heft: zwart ABS-kunststof.
• Toepassingen: porties van een blok boter snijden, boter smeren op brood en toast, kaas snijden en portioneren, worst in plakjes snijden en broodjes klaarmaken.

Omdat het lemmet een echte snede heeft, is het meer dan een smeermes: je snijdt er ook een plak kaas of een paar plakjes worst mee. Wil je een groter assortiment voor de kaasplank, bekijk dan ook de kaasmessen.

Zo gebruik je een botermes

Met een paar eenvoudige gewoontes werkt een botermes nog prettiger.

• Snijd eerst, smeer daarna. Snijd een dunne plak of een klein blokje van de koude boter en leg dat op het brood. Zo hoef je niet te schrapen.
• Laat koude boter even liggen. Een portie die een paar minuten op het brood ligt, smeert veel makkelijker uit dan boter direct uit de koelkast.
• Smeer met het vlakke deel. Houd het lemmet licht schuin en strijk met de vlakke kant, niet met de snede. Zo scheur je zacht brood niet.
• Houd het mes bij de boter. Geef het botermes een vaste plek naast de boterschaal, zodat er geen jam of kruimels in de boter komen.

Onderhoud: zo blijft je botermes mooi en scherp

Een botermes komt vaak in aanraking met vet en vocht. Een goede routine is daarom belangrijk, ook al lijkt het een eenvoudig mes.

• Spoel het mes voor het eerste gebruik af met heet water en droog het af.
• Was het met de hand met een zachte spons en droog het meteen af. De vaatwasser wordt afgeraden, en laat het mes niet lang in de gootsteen liggen.
• Snijd op een houten of kunststof plank, nooit op glas of steen.
• Bewaar het zo dat het lemmet geen andere metalen voorwerpen raakt, bijvoorbeeld in een borstelblok of een messenhouder. Meer tips vind je in messen veilig opbergen.
• Zet de snede tussendoor aan op een aanzetstaaf en slijp het mes als dat nodig is op een slijpsteen onder de slijphoek af fabriek van 15–17°. In het assortiment slijpstenen vind je stenen voor elke stap van het slijpen.

Een botermes wordt minder intensief gebruikt dan een koksmes, dus je hoeft het niet vaak te slijpen. Merk je dat het mes koude boter eerder plet dan snijdt, dan is het tijd voor een slijpbeurt.

Veelgestelde vragen over het botermes

Heb je echt een apart botermes nodig?

Het kan zonder, maar een botermes met een geslepen snede snijdt koude boter netjes en smeert beter dan een tafelmes. Wie dagelijks brood eet, merkt dat verschil elke ochtend.

Wat is het verschil tussen een botermes en een smeermes?

Een smeermes heeft meestal een stomp of afgerond lemmet en is alleen bedoeld om uit te strijken. Een botermes met snede kan ook snijden, dus je gebruikt het voor boter, kaas en worst.

Kun je een botermes ook voor kaas gebruiken?

Ja. Het Harakiri botermes is ook bedoeld om kaas te snijden en te portioneren. Voor zachte kaas is een kaasmes met openingen in het lemmet wel handiger, omdat de kaas minder blijft plakken.

Mag een botermes in de vaatwasser?

Dat wordt afgeraden. Was het mes met de hand en droog het direct af. Zo blijft de snede langer scherp en ziet het lemmet er langer goed uit.

Hoe lang moet een botermes zijn?

Rond 10 cm is een praktische lengte: lang genoeg voor een flinke boterham, kort genoeg om op een boterschaal goed te manoeuvreren. Het Samura-botermes heeft een lemmet van 96 mm.